İncelenen iddia: Osmanlı musiki geleneğinde makamların ruh hâline etkisi olduğu yazılmıştır.
Geleneksel veya spiritüel bir pratiktir; bilimsel bir iddia değildir.
Ne biliyoruz?
Safiyyüddin Urmevî'nin on iki devri burçlarla, dört şubesi dört unsurla ilişkilendirildi. Şuûrî Hasan Efendi ve Gevrekzâde Hasan Efendi gibi Osmanlı hekimleri makamların duygular üzerindeki etkilerini yazdı. Edirne II. Bayezid Darüşşifası'nda müzik, dönemin geleneksel tıp uygulamaları yanında deneysel bir uygulama olarak anılır.
Ne bilmiyoruz?
Bu eşlemeler tarihî anlatıdır: geçerlilik ve güvenilirliklerini gösteren araştırma olmadığından bugün klinik değerleri yoktur. Makam dinlemenin belirli bir etkisi bilimsel olarak gösterilmedi.
Arayüzde kullandığımız ifade: Makam, Türk musikisinin ezgi sistemidir; makamların ruh hâline etkisi tarihî bir anlatıdır, bilimsel bir iddia değildir.
Kaynaklar (3)
Çoban 2012 · Derleme
Psikiyatri uzmanı ve klasik Türk müziği icracısı yazar, makam ile beden arasındaki etkileşimin Fârâbî'yle başladığının rivayet edildiğini, Şuûrî Hasan Efendi ve Gevrekzâde Hasan Efendi gibi Osmanlı hekimlerinin makamların duygular üzerindeki etkilerini yazdığını aktarır. Ona göre bu bilgiler tarihî bilgi olmaktan öteye geçmemiştir; geçerlilik ve güvenilirliklerini gösteren araştırma olmadığından bugün klinik değerleri yoktur.
Hakemli araştırma değil, dergi yazısıdır (İlkbahar 2012). Yazı müzikle ilgili burada kullanılmayan başka görüşler de içerir; yalnız makam geleneğinin tarihî niteliğine dair bölüme (s. 69) dayanılır.
Çoban A. Hoş sedanın gücü: Müzikoterapi. SD dergisi. 2012(22):68-71. Kaynağa git
Kıranlar ve Koçak 2017 · Derleme
Trakya Üniversitesi tıp dergisinin logosundaki II. Bayezid Darüşşifası siluetini anlatan kısa not. Darüşşifanın, dönemin geleneksel tıp uygulamaları yanında müzik ve uğraşı gibi "deneysel uygulamalar" sunduğunu; yapının 1997'den beri tıp ve sağlık müzesi olarak geçmişi sergilediğini aktarır.
Hakemli araştırma değil, kısa nottur; belirli makam ya da saat eşlemesi vermez.
Kıranlar Ö, Koçak Z. A Short Note About the Reconsideration of the Image of Bayezid II Darüşşifa. Balkan Med J. 2017;34(3):187. doi:10.4274/balkanmedj.2017.3.0001 PMID 28559219 Kaynağa git
Özkan 2003 · Kurum sayfası
Makam maddesi: Safiyyüddin Urmevî'nin Kitâbü'l-Edvâr'ında on iki devir (uşşak, nevâ, bûselik, rast, ırak, ısfahan, zîrefkend, büzürg, zengûle, râhevî, hüseynî, hicazî) açıklanır; bu ses sisteminde on iki devir on iki burca, dört şube dört unsura karşılık gösterilmiştir.
Sayfada baskı tarihi 2003 yazıyor.
Özkan İH. Makam. TDV İslâm Ansiklopedisi; 2003. Kaynağa git
Son inceleme: 3 Ekim 2026 · Sonraki inceleme: 3 Nisan 2027